新聞標題【民報】​【台語世界/錄音】寶惜精牲
寄件人 E-mail
收件人 E-mail

​【台語世界/錄音】寶惜精牲

 2018-11-30 11:40
Ài寶惜動物ê性命,是現代人lóng知影ê道理。示意圖/取自Pixabay
Ài寶惜動物ê性命,是現代人lóng知影ê道理。示意圖/取自Pixabay

是按怎behtsit篇:
Ài寶惜動物ê性命,是現代人lóng知影ê道理;tsit篇白話字文獻,tī 120年前就提出án-ne ê觀點,hōo報紙ê讀者來參考。M̄-koh知影huān知影,到tann uan-na不三時有凌治動物ê新聞報---來;lán需要時時刻刻提醒家己,逐个性命lóng有價值、值得lán kā寶惜。

 教育部漢字kap台羅合用版 

Tī大英國有設一个會,意思是ài寶惜照顧逐等號ê活mi̍h,親像禽獸、精牲、蟲thuā hia-ê類。入會ê人tio̍h出力盡伊ê本份,若看人khah殘忍,無啥事拍伊ê馬,á是按怎樣(àn-tsáinn-iūnn)傷害凌治小可ê mi̍h,tio̍h liâm-pinn去報一个官,hōo伊thang責罰hit个人。In也tio̍h好方法來教示囡仔,hōo伊tuì細漢知影寶惜活命--ê。Tsit號會真正是好,m̄-nā英國hia-ê大官有名聲--ê做會友,guán ê女王60外年ê中間,也有體貼tsit个意思,suà來題銀幫贊in ê所費。

可惜tsit爿ê人lóng無tsit號會,也bē-hiáu對重,好款待in ê精牲。看見馬,不論hōo人騎--ê,á是拖車,in khah濟食無飽,瘦giàn歹看,有ê勉強伊tio̍h磨過頭,致到病疼suà死。

所m̄ ti̍h ê狗仔,á是貓仔囝,tng in拄仔出世,若做一下摃--死,也是khah好ê法度,總--是in無,反tńg放hiat-ka̍k tī路邊,hōo伊iau寒勻仔拖,拖到死,也無人憐憫(lîn-bín)、體貼伊ê艱苦。飼狗ê人也m̄ bat想伊ê關係:in狗濟濟逐日食無飽,ài sì-kuè偷食,出在別人用刀傷--伊,á是lām-sám摃、lām-sám tìm;有ê半死半活,身軀專專是骨無肉。可憐hit號狗,伊ê主人lóng無憐憫hōo伊食。若是iau到án-ni,姑不將tio̍h sì-kuè去揣食來止飢,hōo伊ê腹肚飽。

看豬也是可傷,若是人ài beh賣一、兩隻tī外庄,khah常用殘忍ê法度,就是縛伊ê跤掠倒吊,扛伊去。Tann lín thang拍算,tsit號款真正m̄好,豬hōo人án-ni扛,未免得頭眩目暗,通身軀艱苦真忝,hōo日曝、喙ta,也無人beh kā伊tháu,將水hōo伊lim。

人beh刣雞,iáu活,也bat kā伊tshuah毛,hit號惡毒ê法度。Koh有,bat看爸母刁故意將活ê mi̍h hōo伊ê囡仔來tshit-thô、戲弄、蹧躂陷害。囡仔也bat掠鳥鼠仔,將一條索仔刁持放hōo伊走--一-下,就koh拖倒tńg。鳥鼠驚到beh死,總--是囡仔bē-hiáu--得,kan-ta掠做好tshit-thô ê事,也lóng無憐憫伊ê艱苦。田嬰、金龜也是án-ni,斷翼、la̍k跤bē去討食,無偌久就死。Tse lóng是m̄好,因為囡仔若細漢án-ni慣勢,大漢穩當khah硬心、khah殘忍。

我頂面所寫是要緊ê事,所以大大ǹg望教會ê兄弟姊妹歡喜受苦勸,也tī世俗人ê中間thang做好模樣,suà設法度來教示in ê囝。照世俗所流傳,人若刁故意拍死貓á是狗就講:「ē kā人討命」,其實無影。若m̄飼就tio̍h liâm-piⁿ hōo伊死khah好。的確m̄-thang hōo伊勻仔拖命,苦楚到死。

論到hia-ê精牲,以及粟鳥仔、蟲thuā,我ài記兩項。頭一項,in lóng是上帝所創造ê mi̍h,也是伊所寶惜。所以逐等號ê活mi̍h,人tio̍h疼惜好款待,若無,kiám m̄是大大得罪上帝?Koh一項,hia-ê mi̍h平平知iau、知khuah、知thàng疼,拄拄親像人一樣。雖然in真有智識,iáu-kú bē-hiáu講話,出在人kā伊摃、害--伊,hōo伊iau餓,in無權thang阻止,也bē得thang講起伊ê艱苦。若是án-ni,人tio̍h koh-khah細膩、khah軟心,ē-hiáu體貼in ê軟弱。

傳統白話字版

Tī Tāi-eng-kok ū siat 1 ê hōe, ì-sù sī ài pó-sioh chiàu-kò͘ ta̍k téng-hō ê oa̍h-mi̍h, chhin-chhiūⁿ khîm-siù, cheng-seⁿ, thâng-thōa hia-ê lūi. Ji̍p hōe ê lâng tio̍h chhut-la̍t chīn i ê pún-hūn, nā khòaⁿ lâng khah chân-jím, bô siáⁿ sū phah i ê bé, á-sī àn-cháiⁿ-iūⁿ siong-hāi lêng-tī sió-khóa ê mi̍h, tio̍h liâm-piⁿ khì pò 1 ê koaⁿ, hō͘ i thang chek-hoa̍t hit ê lâng. In iā tio̍h hó hong-hoat lâi kà-sī gín-á, hō͘ i tùi sè-hàn chai-iáⁿ pó-sioh oa̍h-miā--ê. Chit-hō hōe chin-chiàⁿ sī hó, m̄-nā Eng-kok hia-ê tōa-koaⁿ ū miâ-siaⁿ--ê chò hōe-iú, goán ê Lú-ông 60 gōa nî ê tiong-kan, iā ū thé-thiap chit ê ì-sù, sòa lâi tê-gîn pang-chān in ê só͘-hùi.

Khó-sioh chit pêng ê lâng lóng bô chit-hō hōe, iā bē-hiáu tùi-tiōng, hó khoán-thāi in ê cheng-seⁿ. Khòaⁿ-kìⁿ bé, put-lūn hō͘ lâng khiâ--ê, á-sī thoa chhia, in khah chē chia̍h bô pá, sán-giàn pháiⁿ-khòaⁿ, ū-ê bián-kióng i tio̍h-bôa kòe-thâu, tì-kàu pīⁿ-thiàⁿ sòa sí.

Só͘ m̄ ti̍h ê káu-á, á-sī niau-á-kiáⁿ, tng in tú-á chhut-sì, nā chò chi̍t-ē kòng--sí, iā sī khah hó ê hoat-tō͘, chóng--sī in bô, hoán-tńg pàng-hiat-ka̍k tī lō͘-piⁿ, hō͘ i iau-kôaⁿ ûn-á thoa, thoa kàu sí, iā bô lâng lîn-bín, thé-thiap i ê kan-khó͘. Chhī káu ê lâng iā m̄ bat siūⁿ i ê koan-hē: in káu chē-chē ta̍k ji̍t chia̍h bô pá, ài sì-kòe thau-chia̍h, chhut-chāi pa̍t-lâng ēng to siong--i, á-sī lām-sám kòng, lām-sám tìm; ū-ê pòaⁿ-sí-pòaⁿ-oa̍h, seng-khu choan-choan sī kut bô bah. Khó-liân hit-hō káu, i ê chú-lâng lóng bô lîn-bín hō͘ i chia̍h. Nā-sī iau kàu án-ni, ko͘-put-chiong tio̍h sì-kòe khì chhōe chia̍h lâi chí ki, hō͘ i ê pak-tó͘ pá.

Khòaⁿ ti iā sī khó-siong, nā-sī lâng ài beh bē 1~2 chiah tī goā chng, khah siông ēng chân-jím ê hoat-tō͘, chiū sī pa̍k i ê kha lia̍h-tò-tiàu, kng i khì. Taⁿ lín thang phah-sǹg, chit-hō khoán chin-chiàⁿ m̄ hó, ti hō͘ lâng án-ni kng, bōe-bián-tit thâu-hîn-ba̍k-àm, thong seng-khu kan-khó͘ chin thiám, hō͘ ji̍t pha̍k, chhùi-ta, iā bô lâng beh kā i tháu, chiong chúi hō͘ i lim.

Lâng beh thâi ke, iáu oa̍h, iā bat kā i chhoah mn̂g, hit-hō ok-to̍k ê hoat-tō͘. Koh ū, bat khòaⁿ pē-bú tiau-kò͘-ì chiong oa̍h ê mi̍h hō͘ i ê gín-á lâi chhit-thô, hì-lāng, chau-that hām-hāi. Gín-á iā bat lia̍h niáu-chhú-á, chiong 1 tiâu soh-á tiau-tî pàng hō͘ i cháu--chi̍t-ē, chiū koh thoa tò-tńg. Niáu-chhú kiaⁿ kàu beh sí, chóng--sī gín-á bē-hiáu--tit, kan-ta lia̍h-chò hó chhit-thô ê sū, iā lóng bô lîn-bín i ê kan-khó͘. Chhân-eⁿ, kim-ku iā sī án-ni, tn̄g si̍t, la̍k kha bē khì thó-chia̍h, bô lōa kú chiū sí. Che lóng sī m̄ hó, in-ūi gín-á nā sè-hàn án-ni koàn-sì, tōa-hàn ún-tàng khah ngī-sim, khah chân-jím.

Góa téng-bīn só͘ siá sī iàu-kín ê sū, só͘-í tōa-tōa ǹg-bāng kàu-hōe ê hiaⁿ-tī-chí-mōe hoaⁿ-hí siū khó͘-khǹg, iā tī sè-sio̍k-lâng ê tiong-kan thang chò hó bô͘-iūⁿ, sòa siat hoat-tō͘ lâi kà-sī in ê kiáⁿ. Chiàu sè-sio̍k só͘ liû-thoân, lâng nā tiau-kò͘-ì phah-sí niau á-sī káu chiū kóng, “ē kā lâng thó-miā”, kî-si̍t bô-iáⁿ. Nā m̄ chhī chiū tio̍h liâm-piⁿ hō͘ i sí khah hó. Tek-khak m̄-thang hō͘ i ûn-á thoa-miā, khó͘-chhó͘ kàu sí.

Lūn kàu hia-ê cheng-seⁿ, í-ki̍p chhek-chiáu-á, thâng-thōa, góa ài kì 2 hāng. Thâu 1 hāng, in lóng sī Siōng-tè só͘ chhòng-chō ê mi̍h, iā sī I só͘ pó-sioh. Só͘-í ta̍k téng-hō ê oa̍h-mi̍h, lâng tio̍h thiàⁿ-sioh hó khoán-thāi, nā bô, kiám m̄ sī tōa-tōa tek-chōe Siōng-tè? Koh 1 hāng, hia-ê mi̍h pêⁿ-pêⁿ chai iau, chai khoah, chai thàng-thiàⁿ, tú-tú chhin-chhiūⁿ lâng chi̍t-iūⁿ. Sui-jiân in chin ū tì-sek, iáu-kú bē-hiáu kóng-ōe, chhut-chāi lâng kā i kòng, hāi--i, hō͘ i iau-gō, in bô koân thang chó͘-chí, iā bē-tit-thang kóng-khí i ê kan-khó͘. Nā sī án-ni, lâng tio̍h koh-khah sè-jī, khah nńg-sim, ē-hiáu thé-thiap in ê loán-jio̍k.

hōo你聽:

(1899年5--月《台南府城教會報》第170卷。本文由台灣羅馬字協會提供;資料來源:「台灣白話字文獻館」網站 。)

註: 教育部漢字kap台羅合用版 使用教育部推薦漢字kap台羅,一寡字詞ê語音kap語意thang上教育部台灣閩南語常用詞辭典查詢;傳統白話字版使用傳統白話字,一寡字詞ê語音kap語意thang上白話字台語文網站查詢。『 』內底用華語發音。

延伸閱讀:
【台語世界/錄音】Lóng是狗仔ê緣故
【台語世界/錄音】刣雞 

若beh投稿,請寄:binpotgb@gmail.com,文章字數 600~800;文章若採用,有淡薄仔稿費。
請上【台語世界】閱讀koh-khah濟相關文章。


專欄屬作者個人意見,文責歸屬作者,本報提供意見交流平台,不代表本報立場。

留言板
相關新聞列表